Koyun KIRKMA VE YÜN YIKAMA

Sürüde bulunan koyunlar yazın gelmesiyle birlikte, Temmuz ayının ortasında, vücutlarında bulunan yünden kurtarılmak için kırkılır ( tıraş edilir ). Koyun kırkımı ortalama olarak on beş gün sürmektedir. Bu sayı evlerde bulunan sürü sayıları ile bağlantılıdır. Buradaki amaç koyunun gelişmesini (tavlanmasını) sağlamak, bunun yanında da çıkan yünden çeşitli alanlarda faydalanmaktır.

Fotoğraf 1: Kırkılmaya hazır koyunlar

Koyun kırkılması eskiden genellikle imece usulüyle yapılırdı. Burada da bir birliktelik ve şenlik anlayışı hakimdir. Koyun kırkılması sırasında ve sonunda çeşitli etkinlikler düzenlenir. Ancak bu konuya geçmeden önce koyunun kırkılmasını anlatmakta yarar olacağı kanısındayım.

                                                Fotoğraf 2: Üç  ayağı bağlanan koyun 

Koyun, önden bir bacağı ve arkadan da bir bacağından tutularak kaldırılır ve yere yatırılır. Yerde yatan koyunun arka iki bacağının arasına sol ön bacağı getirilerek, bağcak [C2] denilen iple birbirine bağlanır. Sağ bacağı serbest kalmaktadır. Daha sonra kırklık ( makas ) denilen aletle kırkma işi başlanır. Koyunun kuyruğu önceden kırkılmamışsa kuyruğundan başlanarak karnından boynuna doğru kırkılır.

                                    Fotoğraf 3: Kırkma işlemi başlamak üzere.

Daha sonra aynı işlem ters çevrilerek yatan tarafına da uygulanır. Koyunlar bu yünlerinden kurtulduklarını anlarcasına bu şekilde yerde yatarken fazla ses çıkarmazlar. Kırkılma işlemi bittikten sonra çoban koyunun ayaklarını çözerek koyunu ayağa kaldırır. Ayakta koyunun sırtına çoban tarafından yavaş şekilde vurulur. Bu davranış ona teşekkür niyetindedir. Koyunların kırkılmadan yirmi gün önce kuyrukları açılır ve çağıldakları[C3]  alınır. Bunlar çoban tarafından bıçakla veya kırklıkla dikkatlice alınır. Bunun yapılmasının sebebi; sıcakta koyunun kuyruğunun yara olmasını önlemek, koyunun yatarken rahat etmesini sağlamak ve koyunun gelişmesini kolaylaştırmaktır.

Fotoğraf 4: Kuyruğu açılmış bir koyun

Kırkma işlemi bittikten sonra, yün, bir örtü şeklinde toplanarak dürülür. Buna yapağı denir. Yapağılar bir çuvala ( ya da haşaya ) doldurularak kaldırılır.

Bugün modern besicilikte ve hayvan yetiştiriciliğinde kırkma işi elektrikli makaslarla yapılmaktadır. Böylece daha az zamanda daha az emek harcanmış olur. Ancak yöremizde hala kırklıkla kırkma işi yapılmaktadır.

Kırkma işi bittikten sonra evin keyfenesi ( evde yemek işlerine bakan kadın, evin büyük kadını ) tarafından koyun kırkanlara tereyağlı un helvası yapılır. Bunun yanında ziyafet için çeşitli yemekler hazırlanır. Oğlak kesilir, haşıl[C4] , etli pilav yapılır vb. Böylece kırkma işini yapan insanlar ağırlanır.

Kırkılan bu yünler köy halkının çeşitli ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Yatmak için yatak, yorgan, yastık, giymek için; çorap, kazak ( yöremiz kışın çok soğuk olduğundan bu yün çorabı önemli bir yer tutar ), dokuma için; halı, kilim, halı yastığı, tuzluk, keçe, çanta, kolan, kendir, ayrıca ticari amaç için de kullanılır.

Çıkan yünlerin bu gibi alanlarda kullanılması için yıkanması şarttır. Yıkama işlemi yaz aylarının en sıcak günlerinde suyun bol olduğu derelerde yapılır. Yıkama işlemi kadınlar tarafından yapılır. Önce suya yatırılan yapağılar bir taşın üzerine konularak tokaç denilen tahtadan aletle dövülerek ( Üç dört kadın tarafından tokaçlanır ) kirinden arındırılır. Daha sonra durulanan yünler güneşe serilerek kurutulur. Bizim köyümüzde yün yıkamanın en çok yapıldığı yer Koz ( goz ) Deresi mevkiidir. Çünkü bu derenin suyu yazın bol akar. Kurutulan yünler haşalara ( büyük çuval ) doldurularak çeşitli alanlarda kullanılmak üzere belli bir yerde bekletilir.

Resim 5: Koyunların tamamı kırkılmış

Resim 6: İmece usulüyle koyun kırkma

Resim 7: İmece usulüyle koyun kırkma.